FAQ - dane badawcze i GBIF

1. Co to jest GBIF i do czego służy? 

GBIF (Global Biodiversity Information Facility) to międzynarodowa sieć i infrastruktura, która zapewnia wolny, otwarty dostęp do danych o bioróżnorodności z całego świata. Dane można przeszukiwać, pobierać i wykorzystywać w analizach naukowych, raportach i wdrożeniach polityk ochrony przyrody.  

2. Co to znaczy „publikować dane w GBIF”? 

Publikowanie danych w GBIF oznacza udostępnianie zestawu danych tak, aby był on ogólnie dostępny i możliwy do odnalezienia za pośrednictwem portalu GBIF oraz narzędzi programistycznych. Dane muszą być sformatowane zgodnie z powszechnie akceptowanymi standardami (np. Darwin Core) i udostępnione przez zarejestrowanego wydawcę danych.  

3. Kto może publikować dane przez GBIF? 

Dane publikują organizacje (instytucje naukowe, muzea, ogrody botaniczne, zespoły badawcze) które zostały zatwierdzone jako wydawca danych w sieci GBIF. GBIF nie publikuję danych bezpośrednio od osób prywatnych – one mogą publikować poprzez swoją instytucję lub poprzez projekty zewnętrzne. W naszym przypadku publikowanie odbywa się poprzez publishera University of Gdansk.

4. Jakie rodzaje danych można publikować? 

GBIF obsługuje kilka klas danych: 

• Occurrence Data – dane o występowaniu organizmów (obserwacje, egzemplarze muzealne). 

• Checklist Data – listy taksonomiczne. 

• Sampling Event Data – dane z eventów badawczych. 

• Resource Metadata – opis zbiorów bez konkretnych rekordów. 

Wszystkie te dane muszą być sformatowane zgodnie ze standardami GBIF (np. Darwin Core).  

5. Jak przygotować dane do publikacji w GBIF? 

Publikacja danych w GBIF może wydawać się skomplikowana, ale z odpowiednim wsparciem proces staje się prosty i przejrzysty. Oto, co warto zrobić, żeby dane były gotowe do udostępnienia: 

• Standaryzacja danych – dostosuj dane do formatu używanego przez GBIF (Darwin Core), aby były spójne i łatwe do analizy. 

• Sprawdzenie jakości – upewnij się, że dane są poprawne i kompletne, korzystając z narzędzi takich jak GBIF Data Validator. 

• Uzupełnienie metadanych – dodaj informacje o autorach, źródle danych, metodach zbierania próbek i licencji. 

• Wybór licencji – zdecyduj, jak otwarte mają być Twoje dane; CC0 lub CC BY pozwalają innym naukowcom na ich swobodne wykorzystanie. 

Nie musisz robić tego sam! Menadżerowie danych na Wydziale Biologii pomogą Ci w każdym kroku – od przygotowania i walidacji, po publikację i nadanie DOI, dzięki czemu Twoje dane będą gotowe do wykorzystania w GBIF i cytowania w publikacjach. Napisz do nas: opendata.bio@ug.edu.pl. 

6. Jakie licencje można zastosować przy publikowaniu danych? 

Zgodnie z zasadami GBIF, zestawom danych należy przypisać jedną z licencji Creative Commons: 

• CC0 – dane bez ograniczeń, 

• CC BY – dane z warunkiem uznania autorstwa, 

• CC BY‑NC – dane tylko do użytku niekomercyjnego. 

GBIF rekomenduje wybór jak najbardziej otwartej licencji, o ile to możliwe.  

7. Co to jest Darwin Core i czy muszę go znać? 

Darwin Core (DwC) to standard metadanych i formatów używany w ekologii i bioróżnorodności. Dane publikowane w GBIF muszą być zgodne z tym standardem, aby mogły być poprawnie odczytane, zindeksowane i wykorzystane przez społeczność naukową.  

Nie musisz się na nim znać, ale jeśli chcesz dowiedzieć się więcej poczytaj lub napisz do nas: opendata.bio@ug.edu.pl. 

8. Czy dane PUBLIKOWANE są moją własnością? 

Tak — publikacja w GBIF nie odbiera praw autorskich. GBIF tylko indeksuje dane i udostępnia je w ustandaryzowanej formie, a Ty jako autor pozostajesz ich właścicielem i decydujesz o zakresie udostępnienia.  

9. Jak cytować dane opublikowane w GBIF? 

GBIF rekomenduje, aby dane były traktowane jako pierwszorzędne publikacje naukowe i cytowane z wykorzystaniem DOI oraz pełnej informacji o zbiorze. Wskazówki do cytowania dostępne są w dokumentacji GBIF.  

10. Co zrobić, jeśli dane zawierają błędy po publikacji? 

GBIF umożliwia publikowanie poprawionych wersji zbiorów danych. Poprawki i aktualizacje można wprowadzać poprzez narzędzia publikacyjne, co zachowuje historię zmian i przejrzystość danych. 

11. Jakie narzędzia techniczne są dostępne dla publikujących? 

GBIF udostępnia m.in.: 

• Integrated Publishing Toolkit (IPT) – narzędzie webowe do publikacji danych i metadanych. 

• Data Validator – narzędzie do sprawdzania jakości i zgodności danych przed publikacją. 

• Species Matching Tools – narzędzia do normalizacji nazw taksonomicznych.  

12. Czy muszę hostować dane samodzielnie? 

Nie. W Gdańskim Centrum Zasobów Biologicznych wspieramy publikację danych w GBIF, zapewniając bezpieczne przechowywanie i udostępnianie: 

• Na serwerach GCZB/Wydziału Biologii – Twoje dane są bezpiecznie przechowywane w naszej instytucji i przygotowywane do publikacji. 

• Przez narodowy węzeł GBIF – GCZB współpracuje z polskim węzłem GBIF, który umożliwia publikację i dostęp do danych międzynarodowej społeczności naukowej. 

• W ramach zewnętrznych repozytoriów – w razie potrzeby pomagamy wybrać zaufane platformy zgodne ze standardami FAIR i GBIF. 

Dzięki temu nie musisz martwić się o techniczne kwestie hostingu – menadżerowie danych pomogą Ci przygotować dane i udostępnić je w GBIF w prosty i bezpieczny sposób. 

13. Czy mogę publikować dane z projektów realizowanych przez inne zespoły? 

Tak — pod warunkiem, że masz uprawnienia do publikacji tych danych i możesz zapewnić zgodność z zasadami GBIF (metadata, standardy, licencje).